مصطفى النوراني الاردبيلي
329
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )
زمرد بفتح اول و ثانى و راء مهمله مشدد و سكون دال مهمله و به ذال معجمه عوض زاء معجمه كه آن حرف اول است نيز آمده و آن را به هندى پنّا مىگويند و آن از جمله سنگهاى شريفه نفيسه است . سلاطين و امرا براى زينت و شرف مىپوشيدند و از آن انگشترى مىسازند كه از سرزمين سودان مىآورند و در معدن طلا برمىآيد و از مغرب زمين و از جبال مصر و ماده آن طلايى است كه انجماد بر آن غالب گشته و بدان سبب سبز شده و در مدت بيست و يك سال در معدن تكوين مىيابد . و بين زمرد و زبرجد اختلاف بسيار است و صحيحتر آن است كه زمرد و زبرجد يك چيز است متساوى الطبع و از يك جنس است كه به سبب اختلاف ماده هر يك بهنوعى تكوين مىيابد . رنگ زمرد سبز است و رنگ زبرجد زرد و سبز است . * زنبق مشخصات : گياهى است چند ساله و داراى ساقه راست به ارتفاع 30 تا 70 سانتىمتر كه از طريق ريزوم خزنده و ضخيم خود ، كه رنگ سفيد و بوى بنفشه دارد ، تكثير حال مىكند . گلهاى آن درشت ، سفيد رنگ و معطر است . مستعمل ريزوم آن است كه در ماه مرداد از زمين خارج كرده ، ريشههاى آنها را قطع و قسمت خارج آنها را تراشيده و سپس با استفاده از گرماى خورشيد يا اجاقهاى مخصوص ، خشك مىنمايند . خواص درمانى : ريزوم تازه زنبق به مقادير كم اثر مدر ، خلطآور ، رفع كرم ظاهر مىكند ، مقادير زياد آن مسهلى قوى و قىآور است بهطورى كه موجبات تحريك دستگاه هضم و درد شديد در روده ، استفراغ و دفع زياد مدفوع را فراهم مىآورد .